DE VROEGE MIDDELEEUWEN (400-900)

Deel 1: 400 - 804

De volksverhuizingen, kersteningen en de opkomst van het Frankische Rijk Na de Romeinse Tijd zijn er de vele volksverhuizingen, waarbij de Germanen het zuiden veroveren, en de Saksen ons land binnendringen. In de loop der tijden hebben de Germaanse stammen zich tot de Saksen en de Franken verenigd. Daarnaast zijn er de Friezen in het noorden.
Met de terugtrekking van de Romeinen verdwijnt ook hun cultuur. De Germaanse cultuur komt weer terug, waarbij de voornaamste middelen van bestaan de landbouw vormt. Het Frankische Rijk begint een belangrijke rol te spelen. De basis hiervan wordt gelegd door Clovis, de door zichzelf uitgeroepen koning van de Salische Franken. In ± 400 bezet hij de stad Doornik.
In 481 is het Frankische Rijk, onder leiding van het koningsgeslacht der Merowingen, een feit. Na de dood van Clovis wordt het Frankische Rijk opgesplitst onder zijn zoons. In ± 600 begint de Kerstening, eerst onder de grote rivieren, later in het noorden. Vanuit Brittannië is er sprake van monnikken van een Iers-Schotse orde, die het als hun taak beschouwden om te evangeliseren. Zij kwamen naar ons land, en begonnen met de kerstening ten noorden van de rivieren. De namen Willibrord en Bonifatius horen in deze periode thuis. In 629 wordt er in Utrecht een kerkje gebouwd.
In 639 neemt een van de hofmeiers, die steeds belangrijker zijn geworden, de macht over. Hij stamt uit het geslacht der Karolingen, uit het opgesplitste Frankische Rijk. In 687 wordt Pepijn II de hofmeier van het gehele Frankische Rijk. Na een kortdurende overheersing door de Friezen nemen de Franken olv Karel Martel definitief de macht over. Zijn zoon Pepijn III roept zich uit tot de Koning der Franken, en zijn zoon is niemand minder dan de beroemde Karel de Grote, die het Frankische Rijk tot grote bloei dreef.
Tot zijn dood in 814 was het Karolingisch gezag stevig vertegenwoordigd in dit deel van Europa. Klik hier voor een verklaring van de gebruikte pictogrammen.

Jaartal Periode Bewind Bijzonderheden

± 400 

 

Verschillende keizers

Het Romeinse Rijk in 400 

Clodio (koning der Salische Franken) bezet Doornik.
Dit is in feite de voorloper van het Frankische Rijk.

Invasie van Angelen en Saksen in het Friese gebied. 

406 

             

De Romeinse keizer Marcus
regeerde in deze periode 

De Germanen vallen en masse Gallië binnen: Vandalen, Alanen, Sueven, Alamannen en Bourgondiërs. Ze steken op oudjaarsavond de bevroren Rijn over. De Romeinen geven de Rijn als noordgrens op en trekken zich terug.
Dit is het einde van de Romeinse overheersing van de Nederlanden.
 

De Romeinen trekken zich terug in hun kerngebied

De volgende tweeënhalf jaar zwierven de Vandalen ongestoord door grote delen van Gallië, onderweg alles plunderend en vernietigend. Daar komt ook het begrip "Vandalen" vandaan.
    De Saksen, van wie het kerngebied tussen de Eems en de Lippen ligt, trekken Oost Nederland binnen. Ze trekken samen met de Angelen verder naar Friesland, waar ze zich op de terpen vestigen.
  Saksen en Angelen trekken samen met een aantal Friezen verder naar Brittannië 

409

De Silingische Vandalen (de zuidelijke stam) steken de Pyreneeën over naar Spanje. De noordelijke stam bleef in Gallië.

> 411

De Silingische Vandalen nemen het rijkste gebied in Spanje (Baetica, later Andalusië - naar de Vandalen genoemd) in hun bezit.

420

De Hunnen, net als de Vandalen een zootje ongeregeld, stichten een bond. Deze werd gefinancierd door plunderingen en giften.

428

Zo'n 80 000 Vandalen en Alanen trekken de Straat van Gibraltar over en plegen een invasie in Marokko. Binnen twee jaar was alles onder de voet gelopen behalve Carthago en een paar andere versterkte steden.

430

Hippo Regius, de stad van Sint-Augustinus, word door de Vandalen ingenomen. De Vandalen verenigden zich met een aantal Spanjaarden en Moren. Deze bende trok plunderend en moordend door Noord-Afrika.

439

Carthago viel tenslotte in 439. Hierdoor hadden de Vandalen een grote marinebasis. Ze bouwden een zeemacht op en begonnen een bedreiging te vormen voor de landen rondom de Middellandse Zee.

440

VeldslagDe Slag bij Vicus Helena: De Frankische koning Chlodio versloeg de Romeinen en hij werd erkend als leider van de Franken. Hij kreeg de streek rond Doornik in bezit, van waaruit hij een belangrijke Frankische enclave stichtte

445

Attilla kwam bij de Hunnen aan de macht. Hun gebied spreidde zich reeds uit van de Baltische tot de Kaspische Zee.

446

VeldslagDe Frankische koning Clovis werd in Frankrijk verslagen door de Romeinse legeraanvoerder Aëtuis.

447

Na een reeks natuurrampen zoals aardbevingen, hongersnood en de pest, besloten de Hunnen op oorlogspad te gaan om een nieuw gebied te zoeken. De Romeinen zagen hen als de voorbode van de Apocalyps.
 

Regering:
keizer Valentinianus
Leger:
Aetius

Tussen 447 en 450 leefden de Hunnen van het plunderen van het Oost-Romeinse rijk, voordat zij besloten om naar het Westen te trekken. Aetius riep een confederatie bijeen om de Hunnen af te kunnen weren. Deze confederatie bestond uit Franken, Visigoten en zijn eigen Romeins-Germaans leger.

450

  Het koninkrijk Doornik maakte aanzienlijke vooruitgang tussen 450 en 480, eerst onder Chlodio en dan onder Childerik, die zijn invloed in West-Gallië wist uit te breiden tot aan de Somme. Zijn opvolger werd Chlodovech of Clovis.

451     

De Salieërs vestigen zich in Zuid Vlaanderen en Noord Frankrijk 
VeldslagDe Franken strijden samen met de Romeinen tegen de Hunnen op de Catalaunische velden. Clodio (de koning der Franken) met Aetius tegen Attilla 

453

Attilla †

455

De Vandalen vallen Rome binnen en plunderen de stad.

476

De val van het Romeinse Rijk

 

Verschillende stammen in Gallië

Na het uiteenvallen van het Romeinse rijk ontstond een aantal stammenrijken, waarvan het Frankische Rijk het belangrijkste werd. Dit was het werk van Clovis uit het geslacht der Merowingers. Hij verplaatste de grens van zijn rijk naar het zuiden van Gallië en maakte Parijs tot zijn hoofdstad
 

Het Frankische Rijk

De Franken verenigen zich en er ontstaat een nieuw Rijk: Het Frankische Rijk. In eerste instantie was de voertaal Duits, omdat de Franken uit Duitsland afkonstige Germanen waren.

481 

     

Geslacht der Merowingen

Childerik, de koning der Salische Franken, ?. Zijn zoon Clovis (de kleinzoon van Clodio) wordt de nieuwe koning en regeert vanuit Doornik. Hiermee begint het Koningsgeslacht der Merowingen.
Hij haalt grote overwinningen, o.a. door uitschakeling van andere Frankische koningen.

486

Clovis overwint samen met een andere Frankische Koning een Romeins rijkje, Syagrius bij Parijs in Noord-Gallië

493

Clovis huwt een Bourgondische prinses, genaamd Chlotilde. Zij was reeds bekeerd tot het Christendom

496

  VeldslagSlag bij Keulen: Clovis overwint de Thüringers en de Alamannen. Hierdoor begint de Frankische overheersing over de Germaanse stammen ten oosten van de Rijn.
Clovis beloofde zich tot het Christendom te laten bekeren als hij als overwinnaar van het slagveld zou terugkeren

± 500 

Clovis laat zich op de tweede kerstdag dopen
Na 500: Bisschopszetels worden geinstalleerd in Doornik en Atrecht 
  stedelijke ontwikkelingVermelding van havezaten Hamerden, Vredenburg, Lensenburg en Emmerik bij het huidige Westervoort (Liemers).

507

VeldslagSlag bij Vouillé: Clovis overwon Alarik II, de koning der Visigoten, en dreef ze terug over de Pyreneeën naar Spanje. Hij nam hun hoofdstad Toulouse in.
  Clovis behaalt tot zijn dood in 511 grote overwinningen. Hij laat tevens de Lex Salica (een wetboek) opstellen.

511 

Opdeling van het Frankische Rijk

Clovis † 
Het Frankische Rijk wordt verdeeld onder zijn vier zonen.  

Theodorik

Gebied rond
Reims 

Chlodomer

Gebied rond
Orléans 

Childebert

Gebied rond
Parijs

Chlotarius

Gebied rond
Soissons 

Zijn 4 zonen erven zijn rijk en het wordt onderverdeeld. Zijn oudste zoon Theodorik kreeg Reims, Chlodomer kreeg Orléans, Childebert kreeg Parijs en Chlotarius kreeg Soissons.
 

Austrasië

Theodorik

Neustrië

Chlotarius

In het noorden van het rijk onstaan twee koninkrijken:
Austrasië (zuid-Nederland), geregeerd door Theodorik, en
Neustrië (België, Vlaanderen), geregeerd door Chlotarius  In het noorden is er sprake van een regio Frissi (Friesland)

533

    In 533 zond de Romeinse Justinianus zijn generaal Belisarius om het Vandaalse koninkrijk ten gronde te richten. Er bleef nauwelijks een spoor achter. 

534

Bourgondië wordt ingelijfd in het Frankische Rijk

536

Het gebied van de Alamannen komt onder gouvernement van de Frankische koning. Het gebied wordt Alemanië genoemd, later verbasterd tot Allemagne (=Duitsland)
Begin van de kleine ijstijd (tot 660).

537

De Provence, het gebied van de Ostrogote, wordt ingelijfd.

540

Het gebied van de Franken strekt zich uit tot aan de midden-Donau.

561

Chlotarius †

opgevolgd door Sigebert I
+ Peppijn I (hofmeijer)

Clotarius †, zijn zoon Sigebert I volgt hem op met Peppijn I van Landen als zijn Hofmeier.
Met Peppijn I begint de macht der Karolingen

570

    ?

574

Sigebert I †

opgevolgd door Clotarius II
(zijn moeder neemt de regering waar)

Sigebert I † en wordt opgevolgt door zijn zoon Clotarius II maar zijn moeder regeert voor hem tot haar dood in 597.

580

  De geboorte van Pepijn I de Oude (580-640), hofmeier van de latere Koning (Childebert) Dagobert I (602-639).

594 

Childebert II

Childebert II (koning Austrasië) vernietigt rijk der Warnen 

595

  De Frankische Koning Childebert II hield in Maastricht een rijksdag, een vergadering voor edelen en vazallen.

600

Mohammed 

± 600 

Begin van de
Kersteningen

Paus Gregorius wil Germaanse heidenen bekeren
Begin van de activiteiten van Frankische missionarissen in de zuidelijke Nederlanden
Na 600: Paus Gregorius werkt vanuit Vlaanderen en bouwt daar verschillende kerken. 

601

Sigebert II

Koning van Austrasië (zijn grootmoeder Brunhild neemt de regering waar)

  Sigebert II, net geboren, enkele weken Koning van Austrasië, o.l.v. zijn grootmoeder. Notabelen van Austrasië, geleid door Arnulf van Metz en Pepijn I, zetten
Koning Sigebert II af. Chlotaris II streeft naar de vereniging van de Frankische landen en vermoord Sigebert II en zijn grootmoeder Brunhild.

Sigebert II
afgezet door notabelen

Sigebert II en Brunhild ?
vermoord door Chlotarius II

602

  De geboorte van Dagobert I (602-639) in Metz, Frankrijk.

622

Mohammed vlucht naar Medina
 

Dagobert

koning van Austrasië

Clotarius II stuurt zijn zoon naar Austrasië (Nederland) om Koning te worden.
Aldgillis, de latere Friese koning geboren (623-680).

629 

   Dagobert koning van Frankische Rijk 

De koninkrijken Austrasië en Neustrië worden samengevoegd

Dagobert koning van Frankenrijk
Hij bouwt een Christelijk kerkje in Utrecht 

Dagobert koning van het Frankenrijk

Pepijn I als hofmeier

Geslacht der Karolingen

Koning Dagobert I (602-639) voegt de Frankische (Merovingische) Koninkrijken weer samen. Pepijn I (580-640), werd zijn Hofmeier, iemand die regeerde uit de naam van de Koning en daarom zeer veel invloed had.
Geboorte van Sigebert III..

639 

Dagobert †

Het koningkrijk wordt verdeeld

Koning Dagobert I †.
Het Koninkrijk wordt verdeeld. De zoon van Dagobert, Sigebert III erfde Austrasië wat in het huidige Nederland tot aan de Rijn strekte.

Austrasië

Sigebert III koning

+ Pepijn als hofmeier

Neustrië

Clovis II koning

640

   

  Mohammedanen veroveren Heilig Land 
Geboorte van Pepijn II van Herstal (640-714).
 

Hofmeijer Pepijn I

opgevolgd door zijn zoon Grimoald

Grimoald volgt zijn vader Pepijn I van Landen op en dient zo'n 13 jaar onder Koning Sigebert III.

648

  Waarschijnlijk het geboortejaar van Redbad (Radboud of Radbod) 648-719 de Zoon van Aldgillis (623-680).

650

De Friezen veroveren het gebied van de grote rivieren. Utrecht en Dorestad worden daarmee Frieze steden. 
  St. Amandus verlaat Maastricht en wordt rondreizend bisschop in Brabant en Limburg
Hij stichtte kloosters in o.a. Gent en Nijvel.

656

Sigebert III †

Grimoald wil de macht overnemen

Grimoald en aanhang
vermoord door Clovis II

Grimoald wil de macht overnemen door de erfgenaam van Koning Sigebert III, Dagobert II, naar een klooster in Ierland te sturen en zijn eigen zoon, Childebert, op de troon te plaatsen. Ze werden overgeplaatst naar Neustrië en vermoord door Clovis II

660

 

 

Einde kleine ijstijd (begonnen in 536)

664

    Synode van Whitbey

670

Pepijn II Hofmeijer

  Pepijn II van Herstal wordt hofmeier

672

    Doop van koning Edward

675

De geboorte van Aldgillius II de zoon van de Friese Koning Redbad (ca.648-719).

678 

Wilfried reist naar Rome en logeert bij de Friese koning Aldgisl 

680

Bonifatius (680-754) was afkomstig uit Engeland en zijn oorspronkelijke naam luidde Winfried. Hij sticht vele bisdommen en kloosters en wist de Frankische kerk te verbinden met Rome.

687 

Pepijn II hofmeier van gehele Frankische Rijk

VeldslagSlag bij Tertry. Pepijn II (hofmeier Austrasië) verslaat zijn collega van Neustrië en wordt hofmeier van het gehele Frankische Rijk

689 

 

Neustrië:

Pepijn II strijdt
tegen de Friezen

VeldslagPepijn II verslaat Radbod, Koning van Friesland, bij Dorestad. De Oude Rijn wordt de noordgrens van het Frankische Rijk.  
Geboorte van Karel Martel (689-741), de zoon van Pepijn II.

690 

  Willibrord arriveert in de Nederlanden aan de monding van de Rijn. 

695 

Willibrord wordt aangesteld als aartsbisschop van de Friezen. De bisschopszetel is in Utrecht, waar hij twee kerken bouwde. 
De Friese Koning Radbod laat ter verzoening zijn dochter Thiadsvind huwen met Pepijns zoon Grimoald.
Willibrord, wordt Aartsbisschop van de Friezen.

700

De geboorte van Radboud II (700-754), de zoon Aldgillius II (van het Fries Koningsgeslacht). 

709

stedelijke ontwikkelingEerste vermelding van Tilburg

714

Pepijn II †.

Zijn zoon Karel Martel volgt hem op.

Hofmeijer Pepijn II †. Zijn zoon Karel Martel volgt hem op.
                       

Neustrië

wordt nu overheerst
door de Friezen.

Door de ontstane onrust na de dood van Pepijn II verdrijven de Friezen onder Radbod de Franken. Willibrord moet naar Echternach (Luxemburg) vluchten.

716 

Karel Martel
aan het bewind

Martel verbehaalt vele overwinningen in Neustrië
    Bonifatius landt in Nederland om missiewerk in Friesland te doen, naar aanleiding van de bevindingen van Willibrord 

719 

Karel Martel
verjaagt de Friezen

Karel Martel, zoon van Pepijn II, verslaat de Friezen en herstelt het gezag
Willibrord komt terug en bouwt Chistelijke kerken in o.a. Vlaardingen, Velsen, Oegstgeest, Heilo en Petten.
De naam Vlaardingen komt van Flardirdinga (moerassig land ?), dat verbasterde via Flaridingum, Flardinghe tot Vlaardingen. 

Voortzetting
Kersteningen

 

722 

  Bonifatius wordt missiebisschop in Duitsland aangezien Friesland niet onder Frankisch gezag valt. 
  Waarschijnlijk het geboortejaar van Aldgillius III zoon van Radboud II (700-754), van het Fries Koningsgeslacht).

725

Vikingen varen naar Deense handelsstad Ribe.

732 

VeldslagSlag bij Portiers: Karel Martel verslaat de Mohammedanen van Abd er Rahmân.

734 

  VeldslagSlag bij de Boorne: Karel Martel breekt door ten noorden van de rivieren, en verslaat de Friezen (onder Hertog Bruno) bij de Boorne. Hiermee wordt Friesland definitief bij het Frankische rijk gevoegd.
Radbod bijna bekeerd
 

Karel Martel hofmeier van het Frankische Rijk

Karel Martel regeert zonder Koning over het gehele Frankische Rijk.

739 

    Willibrord †
Bonifatius krijgt de supervisie over de bisschopszetel in Utrecht.   

741 

Karel Martel †

opgevolgd door zoons Karloman en Pepijn III
Terugkeer van (Merowingische) Koning

Karel Martel sterft en wordt opgevolgd door zijn zoons Karloman en Pepijn III de Korte. Merowingisch koningsschap in ere hersteld. 

751 

Pepijn III uitgeroepen tot Koning der Franken

Definitief eind van het geslacht der Merowingen
Begin van de macht der Karolingen                   

Pepijn III sluit laatste Merowingische koning op in een klooster. Hij komt de Paus te hulp en wordt als dank uitgeroepen tot Koning der Franken. Het eind van het Merowingisch Koningschap.

753 

Friezen als bezoekers vermeld op jaarmarkten van St. Denis, Parijs 

754  

      Bonifacius bekrachtigt het Koningschap van Pepijn III, dankzij de hulp voor de Paus tegen de opkomende Longobarden. Pepijn III versloeg de Longobarden en schonk de Paus het veroverde gebied: Het begin worden van de Kerkelijk Staat.
Bonifatius in Dokkum vermoord als hij nog eenmaal terug komt naar zijn eerste missieplaats. 
De Abt Gregorius leidt nu de bisschopszetel in Utrecht. 

765 

De IJssel wordt genoemd als de grens tussen Saksen (O) en Franken (W) 
  Lubinius sticht kerk in Deventer en doet missiewerk in de IJsselvallei   

768 

Pepijn III †

opgevolgd door zoons Karloman en Karel (de Grote)

Pepijn III †. Hij wordt opgevolgd door zijn zoons Karloman en Karel.
Karel de Grote in Noyon tot koning van Neastrië gekroond

Austrasië

Karloman koning?

Neustrië

Karel de Grote koning

771

Karloman †

Karel de Grote aan de macht

Karloman †
Karel de Grote nu alleenheerser

772

Begin van strijd tegen de Saksen
(tot 804)        

.

Karel de Grote

Karel de Grote regeerde over een rijk dat landen als Oostenrijk, Noord-Italië, enkele Slavische landen, Tsjechië, Slowakije, Noord-Spanje, West-Duitsland, België en Nederland omvatte. Hij liet scholen stichten zodat iedereen onderwijs kom krijgen. Hij voerde een (niet metriek) geldstelsel in waar het Engelse Pond tot in 1960 op was gebaseerd. Hij liet de wetten van de Saksen en Friezen op schrift vastleggen en vulde het Frankse wetboek, de Lex Salica, verder. Hij regelde krijgdiensten en het feodalisme (leensysteem) waar het latere hofstelsel uitvloeide

Karel de Grote strijdt tegen de Saksen. Als wraak verwoesten ze de kerk van Lebuïnus te Deventer

773

Karel de Grote strijdt tegen de Longobarden

774: De Aarde wordt getroffen door een zonnestorm.

774

775

St. Liudger sn St. Willehad zetten werk van Bonifatius voort. 

778

Widukind, Hoofd der Saksen, in strijd tegen Karel

780 

Lubinius †  

782

Widukind leidt nieuwe Saksische opstand en verslaat Frankisch leger. Friezen gaan samen met Saksen.
Liudger moet vluchten.

785

    Widukind moet capituleren.

786

Liudger (Fries, terug van studie in York) wordt eerste missionaris van eigen bodem in noordelijke regio.   Later wordt hij bisschop van Munster. 

789

strijd tegen de Avaren

(tot 812)

  Haroen al-Rashied kalief van Bagdad.
Begin bloeiperiode Arabische Rijk

793

De Vikingen plunderen de Engelse stad Lindisfarne. Dit wordt gezien als het begin van de plunderingen van de Vikingen.

±800 

Het Karolingisch gezag is nu stevig gevestigd. 
Karel inspecteert de kusten ivm op handen zijnde aanval van Vikingen
  Karel de Grote wordt door de paus tot "Keizer van de Romeinen" gekroond.

804

Liudger door Karel benoemd tot bisschop in Munster
 
Laatste update op 6 /11-2015

Terug Home Boven Verder